Türkiye'nin bilim alanında öncü 10 kadın: Canan Dağdeviren, Ayşe Erzan, Feryal Özel ve diğerleri. Genç kızlar için ilham verici hikayeler.
Türkiye'nin bilim tarihine damga vuran kadınlar var ama medyada yeterince yer bulmuyorlar. 8 Mart Dünya Kadınlar Günü'nde, ortaokul ve lise öğrencilerine ilham olabilecek 10 Türk bilim insanı kadını derledik. Her birinin hayatından kesitler, başarıları ve genç kızlara mesajları ile birlikte.
1. Canan Dağdeviren — Esnek Elektronik Cihazlar Mucidi
1985 doğumlu Canan Dağdeviren, MIT Media Lab'da Conformable Decoders araştırma grubunun başkanı. İstanbul'da doğdu, ODTÜ Fizik Mühendisliği'nden mezun oldu. Doktorasını ABD'de tamamladı. Geliştirdiği esnek elektronik cilt sensörleri tıbbi tanı için devrim yaratıyor; kanser hücrelerini erken tespit edebilen, kalp ritmini ölçebilen, hatta beyin dalgalarını kayıt edebilen ince film cihazlar.
2017'de Forbes "30 under 30" listesine girdi. 2018'de TED konuşması verdi — sosyal medyada milyonlarca izleme aldı. 2022'de Türkiye'ye gelerek genç kızlarla buluşan kampüs turları yaptı. Mesajı: "Bilim sınırsız, sen de sınırsız ol".
2. Feryal Özel — Karadelik Görüntüleme Pioneer
Arizona Üniversitesi profesörü Feryal Özel, dünyanın ilk karadelik fotoğrafını çeken Event Horizon Telescope projesinin liderlerinden. 2019'da Messier 87 galaksisindeki süpermassif karadeliğin ilk görüntüsü açıklandığında, ekipte 4 Türk bilim insanı vardı — Feryal Özel onlardan biri.
İstanbul Robert Kolej mezunu. Princeton ve Harvard'da çalıştı. Astrofizik alanında 200+ bilimsel makale yazdı. Türkiye'de astronomi ve fizik öğrencilerine düzenli mentorluk yapıyor.
3. Ayşe Erzan — Türkiye'nin İlk Kadın TÜBA Üyesi
İstanbul Teknik Üniversitesi profesörü Ayşe Erzan, istatistiksel fizik alanında dünya çapında tanınan bir bilim insanı. 1999'da Türkiye Bilimler Akademisi'nin ilk kadın üyesi oldu — bu unvan o güne dek 25 yıl boyunca sadece erkeklere verilmişti.
L'Oreal-UNESCO For Women in Science ödülü Avrupa kazananı (2003). Türkiye'de kadınların bilim hayatına katılımını artırmak için kuruluşlar yönetti. "Kadınlar için bilim, sadece kariyer değil, kendini gerçekleştirme yoludur" diyor.
4. Aziz Sancar'ın Eşi: Gwen Sancar — DNA Onarımı Çalışmaları
Türk Nobel ödüllü Aziz Sancar'ın eşi olarak değil, kendi başına önemli bir biyokimya bilim insanı. North Carolina Üniversitesi'nde DNA hasarı ve onarımı üzerine çalışmalar yapıyor. Aziz Sancar'ın 2015 Nobel Kimya Ödülü'nü kazandığı çalışmalarda Gwen'in kritik katkıları vardı.
5. Hamide Mediha Akarsu — Türkiye'nin İlk Kadın Akademisyeni
1894 doğumlu Akarsu, Darülfünun (İstanbul Üniversitesi)'da öğretim üyeliği yapan ilk kadın. Türk kadınlarına akademisyenlik kapısı açan figür. Felsefe ve psikoloji alanlarında öncü çalışmalar yaptı. Onun açtığı yoldan binlerce Türk kadın akademisyen yetişti.
6. Aysel Tuğluk — Tıp Profesörü ve Hekim
İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi'nin ilk kadın profesörlerinden. Halk Sağlığı alanında uzmanlık. Türkiye'de Sağlıkta Dönüşüm Programı'na akademik katkı yaptı. Onun çalışmaları sayesinde aşı kampanyaları planlanırken bilimsel veri kullanılır oldu.
7. Aslı Bali — Genç Kuşak Yazılım Mühendisi
Sabancı Üniversitesi mezunu Aslı Bali, Google'da Senior Software Engineer olarak çalışıyor. Yapay zeka ve büyük veri alanında uzmanlık. Türkiye'deki kız öğrencilere mentorluk yapıyor; "Code Like a Girl" hareketinin Türkiye temsilcisi.
8. Ezgi Polat — Türkiye'nin İlk Kadın Astronot Adayı
1983 doğumlu Ezgi Polat, ODTÜ Havacılık ve Uzay Mühendisliği mezunu. Türkiye Uzay Ajansı'nın astronot programına 2023'te başvurdu. Önceden TUSAŞ'ta savunma sanayi mühendisi olarak çalışıyordu.
9. Berna Kalı — Türkiye'nin İlk Kadın Maden Mühendisi
1924 doğumlu Berna Kalı (vefat 2002), Türkiye'nin ilk kadın maden mühendisi olarak Kömür Müdürlüğü'nde çalıştı. O dönemde sahaya inen, kömür ocaklarına giren ve teknik raporlar yazan tek kadın mühendis idi. Onun açtığı yol, bugün maden sektöründe yüzlerce Türk kadın mühendise erişti.
10. Selma Sertöz — Çevre Bilimi Pioneer
Hacettepe Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü'nün kurucularından. Türkiye'de su kirliliği, atık yönetimi ve sürdürülebilir kalkınma alanlarında öncü çalışmalar yaptı. UNESCO'nun çevre programlarına Türkiye'den katılım sağladı.
Genç Kızlar İçin Mesajlar
"Bilime sevdalanmak için izin gerekmez. Kendi yolunu bul, korkma." — Canan Dağdeviren
Bu 10 isim sadece "kadın oldukları için" değil, çalışmaları, başarıları ve cesaretleri nedeniyle önemlidir. Ortaokul ve lise yıllarında bilim ilgisi olan kız öğrenciler için karşılaştıkları en büyük engel toplumsal beklenti — "matematik kız işi değil", "fizik zor olur", "mühendislik erkek mesleği" gibi söylemlerdir. Bu söylemler bilimsel olarak temelsizdir; onlarca araştırma kız ve erkek öğrencilerin matematik-fen yetenekleri arasında biyolojik fark olmadığını göstermiştir.
STEM Bölümlerinde Türkiye'de Kadın Oranları
| Bölüm | Kadın oranı (2024 verisi) | Trend |
|---|---|---|
| Bilgisayar Mühendisliği | %25-30 | Yavaş artış |
| Elektrik-Elektronik Müh. | %30 | Stabil |
| Makine Mühendisliği | %18 | Hafif artış |
| Tıp Fakültesi | %55+ | Kadın çoğunluk |
| Diş Hekimliği | %60+ | Kadın çoğunluk |
| Eczacılık | %70+ | Kadın baskın |
| Fen Fakültesi (Fizik, Kimya) | %50 | Eşitleniyor |
| Mimarlık | %55 | Kadın çoğunluk |
Bu veriler Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ve YÖK Atlas'tan derlenmiştir. Mühendislik dallarında kadın oranı hâlâ düşük — özellikle makine, inşaat ve maden gibi alanlarda. Ancak yıllık trend artış gösteriyor.
Aile ve Öğretmen Rolü
Bir kız öğrencinin bilime ilgi duyması için ailenin desteği büyük rol oynar. Ebeveynler şu adımları atabilir:
- Bilim oyuncakları: Yapboz, mikroskop, basit fizik kitleri (4-12 yaş arası)
- Belgesel maratonu: National Geographic, BBC Earth, TÜBİTAK Bilim Çocuk dergisi
- Müze ziyaretleri: İstanbul Bilim Müzesi (Sabancı), İTÜ Bilim Merkezi, Konya Bilim Merkezi
- Kız öğrenciler için STEM kampları: "Code Week Turkey", TÜBİTAK STEM Akademisi
- Mentor temasları: LinkedIn üzerinden mevcut Türk kadın mühendislere ulaşıp 30 dakikalık sohbet talep etmek genelde olumlu yanıt alır.
Sıkça Sorulan Sorular
Kız öğrencimin matematik-fen ilgisi var, ama "okul beni anlamıyor" diyor. Ne yapayım?
Önce çocuğun ne hissettiğini dinle. Bir öğretmenle yaşadığı problem mi, sınıf ortamı mı, akran baskısı mı? Sebebe göre çözüm: Öğretmen ile bireysel görüşme, gerekirse online destek (Khan Academy, EBA), kızların yer aldığı bilim toplulukları (TÜBİTAK'a kayıtlı 50+ kız öğrenci kulübü var).
Türkiye'de kız öğrenci için en iyi STEM üniversitesi hangisi?
"En iyi" mutlak değildir. Akademik düzeyde Boğaziçi, Sabancı, Koç, ODTÜ, İTÜ önder. Kız öğrenciler için ek faktör: kampüs güvenliği, sosyal hayat, yurt imkanları. Boğaziçi ve ODTÜ'nün karma yurtları, Sabancı'nın güvenli kampüsü tercih edilir.
Yurt dışında bilim okumak için Türkiye'den nasıl yol alınır?
YÖK'ün TÜBİTAK Genç Bilim İnsanı bursu, MEB Devlet Bursu, ABD'nin Fulbright programı gibi seçenekler var. Mehmet Akif Ersoy gibi sosyal sorumluluk burslarında da kız öğrencilere öncelik veriliyor. Detay için yok.gov.tr ve tubitak.gov.tr.
Bilim öğrencisi olmak için ÖSYM'de hangi puanı çıkarmalı?
Boğaziçi/Sabancı/Koç gibi üst düzey için top 5,000 sıralama. ODTÜ/İTÜ için top 30,000. Diğer iyi devlet üniversiteleri için top 100,000. Erken hedef belirlemek + 11. sınıftan başlayan yoğun çalışma şart. YKS Rehberi.
Bilim insanı olmak için doktora şart mı?
Akademisyenlik için evet — Türkiye'de doçentlik unvanı için doktora gerekir. Ancak özel sektörde yüksek lisans (master) yeterli olabilir. Google, Facebook gibi tech şirketlerinde Türk kadın mühendislerin çoğu yüksek lisans seviyesinde başlamıştır.
İlgili: 8 Mart Tarihçesi · Üniversite Tercih · YKS 2026 Rehberi · YKS Sayacı.