TYT Fizik'in en kritik konusu hareket: düzgün doğrusal, ivmeli, eğik atış. 30 günlük çalışma programı, formüller ve soru tipleri.
TYT Fizik'in 7 sorusu içinden ortalama 2-3 tanesi hareket konusundan gelir. Bu konu kavranmadığı zaman fizik testinin %30'u kaybedilir. Bu yazıda hareket konusunun 4 alt başlığı, 30 günlük yoğun program, kritik formüller ve 2018-2025 çıkmış soru tipleri bulunuyor.
Hareket (kinematik), maddenin konum, hız ve ivme değişimini inceleyen fizik dalıdır. TYT'de görsel-yorum ağırlıklı sorular tercih edildiği için sadece formül ezberi yetmez; grafik okuma ve durum analizi şarttır.
Hareket Konusunun 4 Alt Başlığı
| Alt Konu | TYT Çıkma Sıklığı | Zorluk |
|---|---|---|
| Düzgün doğrusal hareket | Yüksek (her yıl 1) | Kolay |
| Düzgün ivmeli hareket | Çok yüksek (her yıl 1-2) | Orta |
| Serbest düşüş | Orta (2 yılda 1) | Kolay-Orta |
| Eğik atış | Düşük (3 yılda 1) | Zor |
| Bağıl hareket | Orta | Zor |
| Periyodik hareket | Düşük | Orta |
30 günlük programın %60'ı düzgün ivmeli hareket ve serbest düşüşe ayrılmalı; bu iki konu en yüksek getiriyi sağlar.
Kritik Formüller (Cebirsel Hatırlama)
Düzgün Doğrusal Hareket
- v = sabit
- x = v · t
- x: yer değiştirme, v: hız, t: zaman
Düzgün İvmeli Hareket
- v = v₀ + a·t
- x = v₀·t + ½·a·t²
- v² = v₀² + 2·a·x
- v_ort = (v₀ + v) / 2
Serbest Düşüş (a = g = 10 m/s² alınır)
- v = g·t
- h = ½·g·t²
- v² = 2·g·h
Eğik Atış
- Yatay: x = v₀·cos(θ)·t
- Dikey: y = v₀·sin(θ)·t - ½·g·t²
- Maksimum yükseklik: h = (v₀·sin(θ))² / (2g)
- Menzil: R = (v₀² · sin(2θ)) / g
Eğik atışta menzil maksimum 45° açıda olur. Bu, futbolcuların kornerden orta atarken bilinçaltında uyguladığı fiziksel optimizasyondur.
30 Günlük Çalışma Programı
Hareket konusu için sıralı 30 günlük plan:
| Gün | Konu | Hedef |
|---|---|---|
| 1-3 | Düzgün doğrusal hareket — temel | 20 soru |
| 4-5 | Hız-zaman, konum-zaman grafikleri | 15 soru |
| 6-9 | Düzgün ivmeli hareket — formüller | 30 soru |
| 10-12 | İvme-zaman grafikleri | 20 soru |
| 13-15 | Serbest düşüş | 25 soru |
| 16-18 | Yatay atış | 15 soru |
| 19-22 | Eğik atış | 20 soru |
| 23-25 | Bağıl hareket | 15 soru |
| 26-27 | Karışık deneme (90 dk) | 2 deneme |
| 28-30 | Çıkmış soru (2018-2025) | 50 soru |
Toplam yaklaşık 210 soru çözümü. 30 gün boyunca düzenli çalışırsan hareket konusunda %90+ doğruluk seviyesine ulaşırsın.
Grafik Okuma: TYT'nin Sırrı
TYT Fizik hareket sorularının %70'i grafik içerir. Üç temel grafik:
- Konum-Zaman (x-t): Eğim hızı verir. Düz çizgi = sabit hız. Eğri çizgi = ivmeli hareket.
- Hız-Zaman (v-t): Eğim ivmeyi verir. Altındaki alan yer değiştirmeyi verir.
- İvme-Zaman (a-t): Altındaki alan hız değişimini verir.
Bu üç grafik arasındaki geçişler ÖSYM'nin en sevdiği soru tipidir. Mesela "v-t grafiğinde altta alan negatif çıkıyorsa cisim geriye gitmiş olabilir mi?" sorusu; cevap: hayır, hız negatif olabilir ama altta alan toplam yer değiştirmedir.
Sık Yapılan 5 Hata
- g'yi unutmak: Düşey hareketlerde a = g = -10 m/s² (yukarı doğru pozitifse). Bu işaret hatası en sık yapılan.
- Birim karıştırmak: km/h vs m/s. 36 km/h = 10 m/s. Birim dönüşümünü mutlaka yap.
- Eğik atışta açıyı kullanmamak: Yatay-dikey ayrımı için cos(θ) ve sin(θ) şart.
- Hız ve sürat farkı: Hız vektördür, sürat skalerdir. Sınavda dikkatli okuma şart.
- Bağıl hareket yön hatası: İki cisim aynı yöne giderse sürelerin farkını al.
2018-2025 Çıkmış Sorulardan Örnek Tipler
| Yıl | Soru Tipi | Konu |
|---|---|---|
| 2024 TYT | v-t grafiği yorumu | İvmeli hareket |
| 2023 TYT | Serbest düşüş - 2 cisim | Düşüş |
| 2022 TYT | Eğik atış menzil | Eğik atış |
| 2021 TYT | x-t grafiğinden v hesaplama | Doğrusal hareket |
| 2020 TYT | İki cisim çarpışma anı | Bağıl hareket |
| 2019 TYT | Yer değiştirme - alma | İvmeli hareket |
| 2018 TYT | v-t altta alan = x | Grafik |
Çözüm Stratejisi: 4 Adım
- Önce verileri yaz: v₀, v, a, t, x değerlerini soru kâğıdına liste halinde yaz.
- Hangi formül? Hangi 3 değişken biliniyor, 4. değişken nasıl bulunur? Buna göre formül seç.
- Birim kontrolü: Her şey aynı birimde mi (m, s, m/s)?
- Mantık kontrolü: Cevap mantıklı mı? (Hız negatif olur mu? Süre saatlerce mi?)
Bu 4 adım, dikkatsiz hataları %80 azaltır.
Hareket ve Günlük Hayat
Hareket konusu en günlük hayatla iç içe fizik dalıdır:
- Otomobil hızlanması: ivmeli hareket
- Asansör çıkışı: düşey ivmeli
- Top atışı, basketbol: eğik atış
- Yağmur damlasının düşüşü: serbest düşüş + hava direnci
- Tren-yolcu: bağıl hareket
- Salıncak: periyodik hareket
Bu örnekleri sınıfta tartışmak, soyut formüllerin somut anlam kazanmasını sağlar.
SSS — TYT Fizik Hareket
S: g her zaman 10 mi alınır?
C: TYT'de istisnasız g = 10 m/s². Gerçekte g = 9.81 m/s² ama soru verilerinde 10 kabul edilir.
S: İvmesi negatif olan hareket nedir?
C: Yavaşlayan hareket. v ile a ters yönde. Örnek: fren yapan araba.
S: Eğik atışta hava direnci dikkate alınır mı?
C: TYT'de hayır. Tüm sorularda "hava direnci ihmal" yazılı.
S: Hız ve sürat aynı mı?
C: Hayır! Hız vektör (yön+büyüklük), sürat skaler (sadece büyüklük). 50 km/h doğuya ile 50 km/h batıya farklı hızlardır ama aynı sürattedirler.
S: Hareket konusunu çok zorlanıyorum, ne yapayım?
C: Önce kavramları somutlaştır (araba, top, asansör örnekleri). Sonra formülleri ezberle. En son grafik soruları çöz. Bu sıra önemli.
TYT Fizik için son düzlük rehberi ve TYT Kimya programı yazılarımıza bakabilirsin.
İlgili: TYT Sayacı.