TYT Fizik'in en kritik konusu hareket: düzgün doğrusal, ivmeli, eğik atış. 30 günlük çalışma programı, formüller ve soru tipleri.
TYT Fizik'in 7 sorusu içinden ortalama 2-3 tanesi hareket konusundan gelir. Bu konu kavranmadığı zaman fizik testinin %30'u kaybedilir. Bu yazıda hareket konusunun 4 alt başlığı, 30 günlük yoğun program, kritik formüller ve 2018-2025 çıkmış soru tipleri bulunuyor.
Hareket (kinematik), maddenin konum, hız ve ivme değişimini inceleyen fizik dalıdır. TYT'de görsel-yorum ağırlıklı sorular tercih edildiği için sadece formül ezberi yetmez; grafik okuma ve durum analizi şarttır.
Hareket Konusunun 4 Alt Başlığı
| Alt Konu | TYT Çıkma Sıklığı | Zorluk |
|---|---|---|
| Düzgün doğrusal hareket | Yüksek (her yıl 1) | Kolay |
| Düzgün ivmeli hareket | Çok yüksek (her yıl 1-2) | Orta |
| Serbest düşüş | Orta (2 yılda 1) | Kolay-Orta |
| Eğik atış | Düşük (3 yılda 1) | Zor |
| Bağıl hareket | Orta | Zor |
| Periyodik hareket | Düşük | Orta |
30 günlük programın %60'ı düzgün ivmeli hareket ve serbest düşüşe ayrılmalı; bu iki konu en yüksek getiriyi sağlar.
Kritik Formüller (Cebirsel Hatırlama)
Düzgün Doğrusal Hareket
- v = sabit
- x = v · t
- x: yer değiştirme, v: hız, t: zaman
Düzgün İvmeli Hareket
- v = v₀ + a·t
- x = v₀·t + ½·a·t²
- v² = v₀² + 2·a·x
- v_ort = (v₀ + v) / 2
Serbest Düşüş (a = g = 10 m/s² alınır)
- v = g·t
- h = ½·g·t²
- v² = 2·g·h
Eğik Atış
- Yatay: x = v₀·cos(θ)·t
- Dikey: y = v₀·sin(θ)·t - ½·g·t²
- Maksimum yükseklik: h = (v₀·sin(θ))² / (2g)
- Menzil: R = (v₀² · sin(2θ)) / g
Eğik atışta menzil maksimum 45° açıda olur. Bu, futbolcuların kornerden orta atarken bilinçaltında uyguladığı fiziksel optimizasyondur.
30 Günlük Çalışma Programı
Hareket konusu için sıralı 30 günlük plan:
| Gün | Konu | Hedef |
|---|---|---|
| 1-3 | Düzgün doğrusal hareket — temel | 20 soru |
| 4-5 | Hız-zaman, konum-zaman grafikleri | 15 soru |
| 6-9 | Düzgün ivmeli hareket — formüller | 30 soru |
| 10-12 | İvme-zaman grafikleri | 20 soru |
| 13-15 | Serbest düşüş | 25 soru |
| 16-18 | Yatay atış | 15 soru |
| 19-22 | Eğik atış | 20 soru |
| 23-25 | Bağıl hareket | 15 soru |
| 26-27 | Karışık deneme (90 dk) | 2 deneme |
| 28-30 | Çıkmış soru (2018-2025) | 50 soru |
Toplam yaklaşık 210 soru çözümü. 30 gün boyunca düzenli çalışırsan hareket konusunda %90+ doğruluk seviyesine ulaşırsın.
Grafik Okuma: TYT'nin Sırrı
TYT Fizik hareket sorularının %70'i grafik içerir. Üç temel grafik:
- Konum-Zaman (x-t): Eğim hızı verir. Düz çizgi = sabit hız. Eğri çizgi = ivmeli hareket.
- Hız-Zaman (v-t): Eğim ivmeyi verir. Altındaki alan yer değiştirmeyi verir.
- İvme-Zaman (a-t): Altındaki alan hız değişimini verir.
Bu üç grafik arasındaki geçişler ÖSYM'nin en sevdiği soru tipidir. Mesela "v-t grafiğinde altta alan negatif çıkıyorsa cisim geriye gitmiş olabilir mi?" sorusu; cevap: hayır, hız negatif olabilir ama altta alan toplam yer değiştirmedir.
Sık Yapılan 5 Hata
- g'yi unutmak: Düşey hareketlerde a = g = -10 m/s² (yukarı doğru pozitifse). Bu işaret hatası en sık yapılan.
- Birim karıştırmak: km/h vs m/s. 36 km/h = 10 m/s. Birim dönüşümünü mutlaka yap.
- Eğik atışta açıyı kullanmamak: Yatay-dikey ayrımı için cos(θ) ve sin(θ) şart.
- Hız ve sürat farkı: Hız vektördür, sürat skalerdir. Sınavda dikkatli okuma şart.
- Bağıl hareket yön hatası: İki cisim aynı yöne giderse sürelerin farkını al.
2018-2025 Çıkmış Sorulardan Örnek Tipler
| Yıl | Soru Tipi | Konu |
|---|---|---|
| 2024 TYT | v-t grafiği yorumu | İvmeli hareket |
| 2023 TYT | Serbest düşüş - 2 cisim | Düşüş |
| 2022 TYT | Eğik atış menzil | Eğik atış |
| 2021 TYT | x-t grafiğinden v hesaplama | Doğrusal hareket |
| 2020 TYT | İki cisim çarpışma anı | Bağıl hareket |
| 2019 TYT | Yer değiştirme - alma | İvmeli hareket |
| 2018 TYT | v-t altta alan = x | Grafik |
Çözüm Stratejisi: 4 Adım
- Önce verileri yaz: v₀, v, a, t, x değerlerini soru kâğıdına liste halinde yaz.
- Hangi formül? Hangi 3 değişken biliniyor, 4. değişken nasıl bulunur? Buna göre formül seç.
- Birim kontrolü: Her şey aynı birimde mi (m, s, m/s)?
- Mantık kontrolü: Cevap mantıklı mı? (Hız negatif olur mu? Süre saatlerce mi?)
Bu 4 adım, dikkatsiz hataları %80 azaltır.
Hareket ve Günlük Hayat
Hareket konusu en günlük hayatla iç içe fizik dalıdır:
- Otomobil hızlanması: ivmeli hareket
- Asansör çıkışı: düşey ivmeli
- Top atışı, basketbol: eğik atış
- Yağmur damlasının düşüşü: serbest düşüş + hava direnci
- Tren-yolcu: bağıl hareket
- Salıncak: periyodik hareket
Bu örnekleri sınıfta tartışmak, soyut formüllerin somut anlam kazanmasını sağlar.
SSS — TYT Fizik Hareket
S: g her zaman 10 mi alınır?
C: TYT'de istisnasız g = 10 m/s². Gerçekte g = 9.81 m/s² ama soru verilerinde 10 kabul edilir.
S: İvmesi negatif olan hareket nedir?
C: Yavaşlayan hareket. v ile a ters yönde. Örnek: fren yapan araba.
S: Eğik atışta hava direnci dikkate alınır mı?
C: TYT'de hayır. Tüm sorularda "hava direnci ihmal" yazılı.
S: Hız ve sürat aynı mı?
C: Hayır! Hız vektör (yön+büyüklük), sürat skaler (sadece büyüklük). 50 km/h doğuya ile 50 km/h batıya farklı hızlardır ama aynı sürattedirler.
S: Hareket konusunu çok zorlanıyorum, ne yapayım?
C: Önce kavramları somutlaştır (araba, top, asansör örnekleri). Sonra formülleri ezberle. En son grafik soruları çöz. Bu sıra önemli.
TYT Fizik için son düzlük rehberi ve TYT Kimya programı yazılarımıza bakabilirsin.